Με τον κίνδυνο να αποξενώσουμε τους νεότερους αναγνώστες, σκεφτείτε για μια στιγμή πώς θα βρίσκατε την απάντηση σε αυτό το ερώτημα στα 90s. Ίσως συμβουλευόσασταν έναν διαδικτυακό μπάτλερ με το όνομα Jeeves, ο οποίος, αφού κατανοούσε το ερώτημά σας, σας παρέδιδε μια «κάψουλα γνώσης» — μια σύνοψη πληροφορίας σε συνομιλιακό τόνο, παρόμοιο με αυτό που λαμβάνουν σήμερα οι χρήστες από τα AI chatbots. Αυτή ήταν η υπόσχεση που έδωσαν οι ιδρυτές του Ask Jeeves, Garrett Gruener και David Warthen, όταν λάνσαραν τη φιλόδοξη μηχανή αναζήτησής τους το 1997: να προσφέρουν στους χρήστες έναν διαδικτυακό concierge που θα παρουσίαζε τη διάσπαρτη γνώση του ίντερνετ με οργανωμένο τρόπο. Η ιδέα, όπως και οι διάδοχοί της στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, κατέκτησε το διαδίκτυο. Μέσα σε λίγα χρόνια, η μηχανή αναζήτησης διαχειριζόταν πάνω από ένα εκατομμύριο αναζητήσεις ημερησίως. Όταν η εταιρεία μπήκε στο χρηματιστήριο, η μετοχή της εκτινάχθηκε από τα 14 δολάρια στα 190,50 δολάρια.
Στη στροφή της χιλιετίας, το Ask Jeeves φαινόταν να βρίσκεται στην κορυφή του διαδικτύου. Όμως έναν χρόνο αργότερα, έσκασε η «φούσκα» του ίντερνετ και η εταιρεία βρέθηκε αντιμέτωπη με ζημίες σχεδόν μισού δισεκατομμυρίου δολαρίων. Μέχρι το τέλος της δεκαετίας, η εταιρεία είχε επιβιώσει της συνολικής κατάρρευσης της αγοράς, ολοκλήρωσε μια εξαγορά δισεκατομμυρίων δολαρίων, εγκατέλειψε τη συμπαθή μασκότ της και, τελικά, έκλεισε οριστικά τη λειτουργία της ως μηχανή αναζήτησης. Σήμερα, η πρωτοποριακή μηχανή αναζήτησης είναι γνωστή απλώς ως μια εναλλακτική της Google και βρίσκεται στο «χρονοντούλαπο» της τεχνολογικής ιστορίας, δίπλα σε αντικείμενα όπως οι δισκέτες, τα pagers και τα Tamagotchi. Τι οδήγησε, λοιπόν, σε αυτή την πτώση;
Η φούσκα που έσκασε
Το Ask Jeeves δημιουργήθηκε για να διευκολύνει όσους δεν είχαν γνώσεις πληροφορικής (κάτι πολύ πιο σύνηθες στα 90s) στις διαδικτυακές αναζητήσεις. Οι ιδρυτές ανέπτυξαν έναν αλγόριθμο αναζήτησης που θυμίζει πολύ τα μοντέλα που «τρέχουν» σήμερα τα αγαπημένα σας AI chatbots. Σε μια αγορά που ήδη αναπτυσσόταν με ταχείς ρυθμούς, το Ask Jeeves ξεχώρισε μεταξύ ανταγωνιστών όπως τα Yahoo!, Alta Vista και Excite, υιοθετώντας μια προσέγγιση εξυπηρέτησης πελατών: ο μπάτλερ-μασκότ, η φυσική γλώσσα στις αναζητήσεις και πρωτότυπες διαφημιστικές ενέργειες (όπως αυτοκόλλητα σε φρούτα και εμφανίσεις του Jeeves σε δημόσιους χώρους) το έκαναν να ξεχωρίζει. Μέσα στον πρώτο χρόνο, ο ιστότοπος διαχειριζόταν 300.000 αναζητήσεις ημερησίως. Τον δεύτερο χρόνο, τριπλασίασε τον αριθμό αυτόν. Όταν αποφάσισε να εισαχθεί στο χρηματιστήριο το 1999, η μετοχή εκτινάχθηκε κατά 364% την πρώτη μέρα — παρά το ότι η εταιρεία ποτέ δεν είχε δει κέρδη.
Αυτή η αισιοδοξία βασιζόταν κυρίως στην ελπίδα και όχι στα οικονομικά αποτελέσματα. Τη στιγμή της εισαγωγής της, τα έξοδα του Ask Jeeves ήταν σχεδόν 4,5 φορές περισσότερα από τα έσοδά του. Αυτό δεν ήταν σπάνιο στη νεοφυή ψηφιακή οικονομία — η κερδοφορία συχνά ερχόταν σε δεύτερη μοίρα σε σχέση με τη χρηματιστηριακή αξία. Αυτή η πρακτική οδήγησε σε μία από τις μεγαλύτερες οικονομικές υφέσεις της σύγχρονης ιστορίας: τη φούσκα του dot-com. Όταν τα αυξανόμενα επιτόκια, η ύφεση στην Ιαπωνία και τα ασταθή διαφημιστικά έσοδα άσκησαν πίεση στις μετοχές, η φούσκα έσκασε. Το Ask Jeeves έχασε 425 εκατομμύρια δολάρια και η μετοχή του έπεσε στα 86 σεντς — 221 φορές χαμηλότερα από το υψηλότερό της σημείο.
Το τέλος μιας εποχής
Παρά τις τεράστιες απώλειες, η «φούσκα» του dot-com δεν σήμανε το τέλος για την εταιρεία. Στα πρόθυρα της χρεοκοπίας, το Ask Jeeves ανανέωσε τον εαυτό του εξαγοράζοντας την Teoma Technologies, ώστε να εφαρμόσει ένα σύστημα αξιολόγησης που εμφάνιζε τα αποτελέσματα με βάση την «αυθεντία» και όχι τη δημοφιλία. Η διαφημιστική συνεργασία με τη Google, που προσέφερε το 70% των εσόδων, μαζί με καινοτομίες όπως προεπισκοπήσεις ιστοσελίδων και προτάσεις αναζητήσεων, έδωσαν νέα πνοή στην εταιρεία, η οποία τελικά πωλήθηκε το 2005 για 1,85 δισεκατομμύρια δολάρια στον Barry Diller (Expedia, Ticketmaster, Match.com).
Δυστυχώς για το Ask Jeeves — που εντωμεταξύ μετονομάστηκε σε Ask.com και αποχαιρέτησε τον μπάτλερ του — οι βελτιώσεις δεν μπόρεσαν να αναχαιτίσουν την επέλαση της Google. Η Google, που ιδρύθηκε μόλις έναν χρόνο μετά το Ask Jeeves, ανέπτυξε έναν πολύ ανώτερο αλγόριθμο και κυριάρχησε. Πέντε χρόνια μετά την ίδρυσή της, η Google διαχειριζόταν το 1/3 των αναζητήσεων στο διαδίκτυο, ενώ το Ask είχε λιγότερο από 3% μερίδιο αγοράς. Το 2006, το «Google» έγινε επίσημα ρήμα στα λεξικά Merriam-Webster και Oxford.
Τελικά, το 2010, το Ask εγκατέλειψε πλήρως τη μηχανή αναζήτησής του, περιορίστηκε στην μπάρα εργαλείων (toolbar) και παρέδωσε τα αποτελέσματα αναζήτησης σε τρίτους. Όπως δήλωσε ο Diller στο Bloomberg, «δεν μπορείς να ανταγωνιστείς κατά μέτωπο τη Google». Έτσι, η πορεία του Ask Jeeves ήταν ακόμη ένα κομμάτι στο ντόμινο της ανόδου της Google. Από τότε, το μερίδιο της Google στις αναζητήσεις στις ΗΠΑ ανέβηκε από το 65% στο εντυπωσιακό 91%. Κάποιοι σήμερα σκέφτονται πώς να «απο-γκουγκλίσουν» τη ζωή τους. Δυστυχώς για τους νοσταλγούς, φαίνεται πως η Google δεν σκοπεύει να προσθέσει έναν συμπαθή μπάτλερ στο επιχειρηματικό της μοντέλο σύντομα.
